W tym roku Czechowice-Dziedzice obchodzą diamentowy jubileusz – 75 lat od nadania praw miejskich. Co istotne, historia tego awansu administracyjnego zaczyna się od samych Czechowic. To właśnie one 1 stycznia 1951 roku otrzymały status miasta, obejmując swoim zasięgiem sąsiednie Dziedzice. Dopiero kilka lat później, w 1958 roku, do nazwy oficjalnie dodano drugi człon – „Dziedzice”.
Z perspektywy czasu jubileusz dotyczy jednak całej wspólnoty. Dzisiejsze Czechowice-Dziedzice obejmują ten sam obszar, który w 1951 roku uzyskał prawa miejskie – zmieniła się wyłącznie nazwa. Rocznica jest więc świętem wspólnym, podkreślającym drogę, jaką przeszły dwie sąsiadujące miejscowości, by stać się jednym miastem.
Od wsi do przemysłowego centrum
U schyłku XIX i na początku XX wieku Czechowice i Dziedzice należały do najbardziej uprzemysłowionych wsi w monarchii austro-węgierskiej. Dynamiczny rozwój zapoczątkowało doprowadzenie w grudniu 1855 roku linii kolejowej z Wiednia do Dziedzic. Kolej stała się impulsem gospodarczym, który całkowicie odmienił charakter obu miejscowości.
Wraz z rozbudową infrastruktury powstawały pierwsze gospody, zajazdy, restauracje i hotele. Rozwijała się ulica Kolejowa, budowano domy dla kolejarzy, powstała tzw. Pruska rampa, dworzec kolejowy, kaplica ewangelicka, szkoła niemiecka oraz nowe osiedla. Wiejski krajobraz szybko ustępował miejsca przemysłowemu.
W latach 70. XIX wieku uruchomiono fabrykę podkładów kolejowych, a w kolejnych dekadach powstały cynkownia i walcownia, rafinerie, kopalnia „Silesia”, fabryka kabli, zakłady rowerowe „Apollo”, zapałkownia, zakłady elektryczne „Kontakt” czy zakłady środków opatrunkowych „Polfa”. Do Czechowic i Dziedzic napływali inwestorzy, inżynierowie i robotnicy. Miejscowości stały się ważnym ośrodkiem przemysłowym regionu, co w naturalny sposób rodziło aspiracje miejskie.
Kształtowanie się administracji
Rozwój gospodarczy wymagał sprawnej administracji. W Czechowicach powstała siedziba władz gminy przy ulicy Legionów, w Dziedzicach urząd wójta mieścił się w budynku szkoły. Po I wojnie światowej funkcje wójtów objęli m.in. Józef Mola w Czechowicach i Paweł Kieloch w Dziedzicach. W kolejnych latach urzędy sprawowali Andrzej Więcek, Jan Stryczek, Franciszek Zieleźnik oraz Ludwik Budniok. Z czasem tytuł wójta zastąpiło określenie burmistrz, co odzwierciedlało rosnące znaczenie obu miejscowości.
Podczas II wojny światowej okupacyjne władze niemieckie połączyły obie gminy w jedną jednostkę administracyjną. Po zakończeniu działań wojennych przywrócono podział na dwie wsie, jednak tylko na kilka lat.
1951 – formalne narodziny miasta
Przełom nastąpił 1 stycznia 1951 roku, kiedy Czechowice – obejmując Dziedzice – otrzymały prawa miejskie. Nowe miasto zajmowało obszar ponad 34 kilometrów kwadratowych. W 1958 roku zdecydowano o zmianie nazwy na Czechowice-Dziedzice, która obowiązuje od 1 stycznia 1959 roku. Wówczas miasto liczyło około 17,5 tysiąca mieszkańców.
Było to zwieńczenie procesu, który rozpoczął się niemal sto lat wcześniej wraz z rozwojem kolei i przemysłu. Status miasta stanowił formalne potwierdzenie faktycznej pozycji, jaką Czechowice i Dziedzice wypracowały przez dziesięciolecia.
Jubileusz wspólnoty
Diamentowy jubileusz nie jest jedynie datą w kalendarzu. To symbol długiej drogi – od dwóch uprzemysłowionych wsi do nowoczesnego miasta. To także opowieść o mieszkańcach, którzy przez pokolenia budowali lokalną tożsamość i rozwijali swoją małą ojczyznę.
Dzisiejsze Czechowice-Dziedzice świętują więc nie tylko 75 lat praw miejskich, lecz przede wszystkim historię wspólnoty, która potrafiła połączyć tradycję z nowoczesnością i wspólnie kształtować swoją przyszłość.
Graf. UM w Czechowicach-Dziedzicach
