Dni Gliwic z Horstem Bienkiem w tle. Filmowa podróż do utraconego świata

Obchody tegorocznych Dni Gliwic, zaplanowane od 5 do 7 września, zyskają wyjątkowy wymiar. W programie znalazło się bowiem wydarzenie, które przypomni postać pisarza na trwałe związanego z historią i tożsamością miasta. W niedzielę, 7 września, o godz. 13.00 w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich zaprezentowany zostanie film dokumentalny „Utracony świat. W poszukiwaniu Horsta Bienka”. Wstęp na projekcję jest wolny.

Pisarz, który sportretował Gliwice

Horst Bienek urodził się 7 maja 1930 roku w Gleiwitz – dzisiejszych Gliwicach. Właśnie temu miejscu, krainie swojego dzieciństwa, poświęcił znaczną część dorobku. Jego czterotomowy cykl – „Pierwsza polka”, „Wrześniowe światło”, „Czas bez dzwonów” i „Ziemia i ogień” – ukazuje dramatyczny czas od wybuchu II wojny światowej po luty 1945 roku. Krytycy podkreślają, że Bienek nie tylko oddał literacki hołd rodzinnemu miastu, lecz także wprowadził Śląsk na mapę światowej literatury. „Co Dublin zawdzięcza Joyce’owi, a Combray Proustowi – Gliwice zyskały dzięki Bienkowi” – pisała literaturoznawczyni Ilona Copik.

W tym roku przypadają dwie rocznice związane z jego twórczością: 95. urodzin pisarza oraz pół wieku od pierwszego wydania „Pierwszej polki”.

Dokument o świecie, którego już nie ma

Film w reżyserii Piotra Kucińskiego to nie tylko portret pisarza, ale i podróż w głąb Śląska, którego powojenne losy sprawiły, że wiele elementów dawnej tożsamości zniknęło. Dokument przypomina o dramatycznych doświadczeniach Bienka – wojnie, deportacji i pobycie w sowieckim łagrze – oraz o jego działalności na rzecz porozumienia polsko-niemieckiego.

Sebastian Rosenbaum z IPN zauważa w filmie, że dzięki gliwickiej tetralogii Bienek pozwolił nowym mieszkańcom miasta, przesiedlonym tu po 1945 roku, lepiej zrozumieć jego dawną historię i poczuć się mniej obco.

Miejsce pełne znaczeń

Nieprzypadkowo pokaz odbędzie się w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich, mieszczącym się w dawnym domu przedpogrzebowym przy ul. Poniatowskiego. To przestrzeń sąsiadująca z tzw. „kwadratem dzieciństwa” Bienka – miejscem, gdzie dorastał.

Jak podkreśla prof. Daniel Pietrek z Uniwersytetu Opolskiego, autor monografii o Bienku, w twórczości pisarza ważną rolę odgrywały także wątki żydowskie. „Bienek raz po raz przypominał, że Żydzi byli nieodłączną częścią kultury śląskiej i współtworzyli jej bogactwo” – zauważa badacz.

Źródło opracowania: UM w Gliwicach