Od końca października do połowy listopada Dąbrowa Górnicza ponownie stanie się miastem wolności. W dniach 30 października – 13 listopada odbędą się wyjątkowe obchody Święta Niepodległości pod hasłem „Dni Wolnościowe” – wydarzenie, które przypomina o jednym z najważniejszych rozdziałów w historii regionu i Polski.
Powrót do korzeni wolności
Dokładnie 120 lat temu, jesienią 1905 roku, Dąbrowa Górnicza była świadkiem wydarzeń, które przeszły do historii jako „Dni Wolnościowe”. Między 31 października a 10 listopada mieszkańcy Zagłębia Dąbrowskiego przejęli inicjatywę – na ulicach rozbrzmiewały pieśni, odbywały się marsze, a w powietrzu unosiło się poczucie nadziei i wolności. Robotnicy rozbrajali carskich żandarmów, przerywali posiedzenia rosyjskich sądów i tworzyli zalążki polskiej administracji. W tych kilku dniach narodziła się symboliczna Republika Zagłębiowska – krótka, ale pamiętna manifestacja narodowej odwagi i pragnienia niezależności.
Wszystko zaczęło się od rewolucji 1905 roku, która objęła całe imperium rosyjskie. Dąbrowscy robotnicy – inspirowani ideami wolności i sprawiedliwości – walczyli nie tylko o godne warunki pracy i ośmiogodzinny dzień roboczy, ale również o prawo do polskiego słowa i własnej państwowości. Na czele tych wydarzeń stała Polska Partia Socjalistyczna Józefa Piłsudskiego, a jednym z głównych centrów rewolucyjnych spotkań była dąbrowska „Sztygarka”.
Choć Republika Zagłębiowska istniała zaledwie dziesięć dni, jej duch przetrwał – w sercach i pamięci mieszkańców. To właśnie z tego doświadczenia wyrastała późniejsza walka o niepodległość, zwieńczona w listopadzie 1918 roku odrodzeniem państwa polskiego.
Patron z charakterem – Cezary Uthke
Tegorocznym patronem „Dni Wolnościowych” został Cezary Zefiryn Uthke ps. „Tadeusz” – architekt, urbanista, społecznik i żołnierz. Urodzony w 1889 roku w Łodzi, związał swoje życie zawodowe i publiczne z Zagłębiem Dąbrowskim. Był m.in. budowniczym miejskim, inicjatorem budowy osiedla Staszic i propagatorem idei taniego budownictwa społecznego.
W czasie II wojny światowej działał w Gwardii Ludowej PPS, a po jej połączeniu z Armią Krajową został szefem Wydziału Wojskowego Okręgu Śląskiego AK. Aresztowany przez Niemców w 1943 roku, trafił do obozu w Auschwitz, gdzie został stracony w 1944 roku.
Jego życie jest symbolem odwagi, służby społecznej i walki o wolną Polskę – wartości, które dziś wciąż inspirują.
Historia, kultura, wspólne świętowanie
W programie „Dni Wolnościowych 2025” znalazło się wiele wydarzeń łączących historię, kulturę i wspólnotowe emocje.
30 października
W Miejskiej Bibliotece Publicznej odbędzie się debata historyczna „Pamięć Rewolucji 1905 w Zagłębiu Dąbrowskim” z udziałem ekspertów: prof. Dariusza Nawrota, dr. Dariusza Majchrzaka i dr. Sławomira Kałuży.
31 października – Plac Wolności
Od rana zaplanowano uroczyste składanie kwiatów pod pomnikami bohaterów Rewolucji 1905 roku i koncert Miejskiej Orkiestry Dętej. Uczestnicy odwiedzą także miejsca pamięci w Dąbrowie, Będzinie, Czeladzi i Sosnowcu.
6–7 listopada – Muzeum „Sztygarka”
W muzeum odbędzie się konferencja popularnonaukowa o historii lotnictwa polskiego, wernisaż wystawy Roberta Firszta „Cień szachownicy nad Brytanią” oraz koncerty i śpiewanie pieśni patriotycznych. Nie zabraknie również pokazów, filmów dokumentalnych i spotkań z historykami.
11 listopada – Święto Niepodległości
Najważniejsze obchody odbędą się tradycyjnie na Placu Wolności – z udziałem orkiestry, pocztów sztandarowych, uczniów i mieszkańców miasta. W programie znajdą się m.in. apel poległych, wspólny polonez, śpiewy patriotyczne z chórem „Zorza”, a także „Dąbrowski Bieg dla Niepodległej” w Parku Hallera.
Po południu zaplanowano mszę za Ojczyznę w Bazylice NMP Anielskiej, morsowanie nad Pogorią i wieczorne ognisko patriotyczne. Dzień zakończy się koncertem „Tak brzmi Polska” w Pałacu Kultury Zagłębia.
13 listopada – Fabryka Pełna Życia
Na finał – koncert patriotyczny w wykonaniu wychowanków Młodzieżowego Ośrodka Pracy Twórczej, połączony z wystawą ich prac.
Wolność w kulturze i edukacji
Obchody wzbogacają także wydarzenia towarzyszące – od spacerowników historycznych, przez konkursy plastyczno-literackie, po wystawy przygotowane we współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej. Wśród nich szczególnie warto zobaczyć ekspozycję „Ojcowie Niepodległości”, ukazującą sylwetki Piłsudskiego, Dmowskiego, Witosa, Paderewskiego, Korfantego i Daszyńskiego.
Fot.: M. Wesołowski
