Kosmiczni samotnicy w centrum uwagi. Wykład o „niewidzialnych” planetach podczas finału Olimpiady Astronomicznej

Gala Finałowa LXIX Olimpiady Astronomicznej to nie tylko moment ogłoszenia wyników i wręczenia nagród najlepszym młodym astronomom w kraju. Organizatorzy przygotowali również popularnonaukowy program skierowany do wszystkich miłośników kosmosu. Jednym z najważniejszych punktów wydarzenia będzie wykład pt. „Planety swobodne – jak zobaczyć niewidzialne”, który odbędzie się w niedzielę, 15 marca 2026 roku o godz. 12.00 w Sali Planetarium.

Spotkanie poprowadzi dr Przemysław Mróz, astronom z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego, znany z badań nad egzoplanetami. Naukowiec opowie o jednym z najbardziej intrygujących odkryć współczesnej astronomii – planetach swobodnych, czyli takich, które nie krążą wokół żadnej gwiazdy, lecz samotnie przemierzają przestrzeń kosmiczną.

Czy planeta może istnieć bez gwiazdy?

Przez długi czas wydawało się, że planety zawsze muszą być związane ze swoją gwiazdą, podobnie jak Ziemia z Słońcem. Jednak współczesne obserwacje wskazują, że we Wszechświecie mogą istnieć również zupełnie samotne światy. To właśnie one – często nazywane „kosmicznymi samotnikami” – są tematem badań prowadzonych przez dr. Mroza.

Podczas wykładu uczestnicy dowiedzą się, w jaki sposób astronomowie potrafią wykrywać obiekty, które nie emitują własnego światła i niemal nie zdradzają swojej obecności. Prelegent opowie także o metodach obserwacyjnych pozwalających „zobaczyć niewidzialne” oraz o tym, co odkrycia takich planet mówią o burzliwej historii powstawania i ewolucji układów planetarnych.

Do tej pory astronomowie odkryli już ponad 6 tysięcy planet pozasłonecznych. Wiele z nich znacząco różni się od planet Układu Słonecznego – bywają większe, znacznie gorętsze lub krążą bardzo blisko swoich gwiazd. Mimo tych różnic niemal wszystkie pozostają związane z gwiazdą macierzystą. Planety swobodne stanowią więc zupełnie nową i wciąż słabo poznaną kategorię obiektów.

Naukowiec o międzynarodowej renomie

Dr Przemysław Mróz należy do grona najbardziej rozpoznawalnych polskich astronomów młodego pokolenia. Stopień doktora uzyskał w 2019 roku na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie odbył dwuletni staż podoktorski w California Institute of Technology w Pasadenie.

Jest odkrywcą nowej klasy egzoplanet – właśnie planet swobodnych – oraz współtwórcą pierwszej trójwymiarowej mapy Drogi Mlecznej. Dorobek naukowca obejmuje ponad 300 publikacji naukowych, w tym artykuły opublikowane w najbardziej prestiżowych czasopismach świata, takich jak Nature i Science.

Za swoje osiągnięcia otrzymał liczne nagrody, m.in. wyróżnienie Międzynarodowej Unii Astronomicznej za wybitną pracę doktorską, Nagrodę im. Franka Wilczka oraz dwukrotnie Nagrodę Naukową im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Umiejętności.

Podróż w poszukiwaniu innych światów

Wydarzenie zakończy się specjalnym seansem planetarium „Out There – The Quest for Extrasolar Worlds”. Projekcja została przygotowana wyłącznie z okazji finału Olimpiady i nie znajduje się w regularnym repertuarze planetarium. Film zabierze widzów w wizualną podróż do odległych układów planetarnych, gdzie naukowcy poszukują światów przypominających Ziemię.

Organizatorzy podkreślają, że wstęp na wydarzenie jest bezpłatny i otwarty dla wszystkich zainteresowanych. Spotkanie może być okazją zarówno do poznania najnowszych odkryć astronomii, jak i do spotkania z naukowcem, którego badania znajdują się w centrum światowej debaty naukowej.