W Szombierkach, dzielnicy Bytomia, przez ponad sto lat funkcjonowała jedna z najważniejszych kopalń węgla kamiennego w regionie – Kopalnia Węgla Kamiennego Szombierki. Dawniej znana jako Hohenzollerngrube mogła poszczycić się długą historią, sięgającą 1870 roku, aż do momentu zakończenia działalności 1 marca 1996 roku.
Początki kopalni datuje się na rok 1855, kiedy to nadano pole górnicze Hohenzollern. Ostatecznie, w wyniku połączenia różnych pól górniczych, m.in. Hohenzollern, Comtesse, Elinor oraz Kleine, kopalnia została oficjalnie utworzona w 1870 roku. Pierwsze dwa szyby, Hohenzollern (Ewa – szyb odwadniający) i Kaiser Wilhelm (Krystyna – szyb wydobywczy), zostały zbudowane w latach 1870-1873. Uroczyste oddanie szybów miało miejsce 8 lipca 1873 roku, a pierwszy wagonik węgla wyjechał 5 września 1873 roku.
W pierwszym roku działalności, kopalnia zatrudniająca 180 pracowników, wydobyła imponujące 4627 ton węgla. W latach 1882–1922 była częścią kopalni Paulus-Hohenzollern, a od 1922 roku ponownie funkcjonowała jako samodzielny zakład. W 1929 roku na wieży szybu Krystyna zamontowano największą w Europie maszynę wyciągową o mocy 3264 KM, co stanowiło znaczący krok w rozwoju technologicznym kopalni.
Po II wojnie światowej, w 1945 roku, kopalnia zmieniła nazwę po przyłączeniu Bytomia do Rzeczypospolitej Polskiej. W latach 1945–1957 była częścią Rudzkiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego (RZPW), a przy kopalni istniał obóz pracy przymusowej organizowany przez MBP.
1 kwietnia 1957 roku Kopalnia Węgla Kamiennego Szombierki została włączona do Bytomskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego, a 1 stycznia 1970 roku do niej przyłączono kopalnię Karol w Orzegowie.
W 1979 roku zlikwidowano szyb Jadwiga, znajdujący się w Szombierkach, a 1 września 1993 roku połączono kopalnię Centrum z kopalnią Szombierki, tworząc Kopalnię Węgla Kamiennego Centrum-Szombierki.
Jednakże, dynamiczne zmiany w branży górniczej doprowadziły do likwidacji ruchu Szombierki. Proces ten rozpoczął się 1 stycznia 1996 roku, a zakończono wydobycie 1 marca tego samego roku. Większość budynków kopalni (z wyjątkiem Szybu Krystyna i Ewa) została rozebrana do 2001 roku.
Mimo zakończenia głównego etapu działalności, wieża wyciągowa szybu Krystyna została doceniona jako zabytek i 30 grudnia 2004 roku została wpisana do rejestru zabytków. Granice ochrony obejmują nie tylko wieżę, ale także najbliższe otoczenie oraz pozostałości wyposażenia, stanowiąc trwałą pamiątkę po dawnej kopalni.
Warto również wspomnieć, że Szyb Ewa nadal pełni swoją funkcję, będąc obecnie częścią Centralnego Zakładu Odwadniania Kopalń (Pompownia Szombierki) i utrzymując połączenie dołowe z KWK Centrum. Kopalnia Węgla Kamiennego Szombierki, choć już nieczynna, pozostawia trwały ślad w historii górnictwa i przemysłu regionu.
Fot. Domena publiczna
