Mural „Pamiętamy” przy kopalni Wujek – powrót symbolu w nowej odsłonie

Na ścianie powstającego przy kopalni Wujek budynku Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności znów pojawił się mural, który przed laty stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Katowic. Francuski artysta Aurélien Laurent – znany w świecie street artu jako Al Sticking – stworzył nową, współczesną wersję swojego dzieła z 2018 roku. Po raz kolejny w literach słowa „Pamiętamy” zakodowane zostały twarze dziewięciu górników poległych podczas pacyfikacji kopalni w grudniu 1981 roku.

Spontaniczne dzieło, które stało się symbolem

Pierwotny mural powstał z potrzeby chwili, bez patronatu festiwali czy komercyjnych projektów. Laurent, wówczas 34-latek, zatrzymał się na Śląsku podczas jednej ze swoich „podróży nomadycznych”, które prowadziły go przez Europę Środkową i Wschodnią – od Berlina po rosyjski Irkuck. Artysta, mieszkający na co dzień w Montpellier, od lat porzucał niewielkie kolaże na rzecz monumentalnych, monochromatycznych przedstawień ludzi – często uwikłanych w problemy współczesności.

W Katowicach szukał industrialnych inspiracji, ale trafił na historię, która poruszyła go znacznie głębiej.

– Opowieść o 13 grudnia zrobiła na mnie ogromne wrażenie. Wtedy poczułem, że muszę tę historię opowiedzieć dalej – wspomina Laurent.

Choć plan wydawał się szalony – dwa dni na stworzenie wielkoformatowego muralu – dzięki wsparciu dyrektora kopalni i Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności projekt udało się zrealizować. W lipcu 2018 roku artysta pracował niemal bez przerwy, a po ukończeniu dzieła poprosił górników, by stanęli z nim do symbolicznego zdjęcia. W muzealnej księdze pamiątkowej zostawił poruszający wpis o tym, że strata z 1981 roku „dziś jednoczy ludzi”, a świt możliwy jest tylko dzięki solidarności.

Mural, który wrósł w Katowice

Z czasem „Pamiętamy” stało się integralną częścią pejzażu kopalni Wujek, odwiedzanym i fotografowanym przez mieszkańców oraz turystów. Jednak w związku z przebudową obiektów na potrzeby ŚCWiS malowidło musiało ustąpić miejsca budowlańcom. Centrum od początku zapowiadało, że zaprosi autora, aby stworzył nową wersję na jednej z elewacji.

Nowa odsłona – większa, rozbudowana i z dodatkowym bohaterem

Tegoroczny mural nie jest wierną kopią pierwowzoru. Laurent zdecydował się na pionowy układ o wymiarach 12 na 5 metrów oraz znaczące rozwinięcie narracji. Obok twarzy Dziewięciu z Wujka pojawia się teraz postać współczesnego górnika – ratownika Sebastiana Żołny z kopalni Staszic-Wujek, którego artysta poznał podczas jednej z wizyt. Ten gest tworzy dodatkową symbolikę: łączy pamięć o ofiarach z tymi, którzy w 1981 roku ratowali rannych, a współcześnie kontynuują etos górniczej służby.

Nowa lokalizacja – ściana od strony kopalni, widoczna z przyszłego patio – sprawi, że mural stanie się centralnym punktem przestrzeni przeznaczonej dla gości muzeum: miejscem spotkań, refleksji i rozmów o historii.

Uroczyste odsłonięcie w Barbórkę

4 grudnia 2025 roku, w Barbórkę, mural uroczyście odsłonięto. Jego powstanie było możliwe dzięki finansowaniu z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji w ramach programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021–2027.

Nowe „Pamiętamy” to nie tylko rekonstrukcja utraconego dzieła – to opowieść o ciągłości pamięci, o solidarności ponad podziałami i o tym, że czasem to przybysz z daleka najtrafniej potrafi uchwycić lokalne emocje.

Fot. PGG