Odnowiono miejsce pamięci 10 Zakładników w Gnaszynie. Symbol tragicznej historii odzyskał dawny blask

Jedno z najważniejszych miejsc pamięci w częstochowskim Gnaszynie przeszło kompleksową renowację. Zakończyły się prace przy zabytkowym krzyżu znajdującym się w pobliżu ulicy 10 Zakładników – miejscu, które od ponad 80 lat przypomina o jednej z najtragiczniejszych zbrodni niemieckiego okupanta dokonanych na mieszkańcach regionu w czasie II wojny światowej. Inwestycję zrealizowano dzięki środkom z Budżetu Obywatelskiego.

Krzyż upamiętnia dramatyczne wydarzenia z 24 kwietnia 1944 roku. Tego dnia niemieccy gestapowcy przywieźli na wzgórze w Gnaszynie dziesięciu więźniów, najprawdopodobniej z więzienia w Lublińcu, i dokonali ich publicznej egzekucji przez powieszenie. Okupanci ustawili szubienicę w miejscu dobrze widocznym dla mieszkańców, a do oglądania egzekucji zmusili blisko dwa tysiące osób z Gnaszyna i okolicznych miejscowości. Miała to być brutalna demonstracja siły oraz narzędzie zastraszania lokalnej społeczności.

Pomimo upływu lat udało się ustalić tożsamość jedynie czterech spośród zamordowanych. Byli to Jerzy Bilnik, Piotr Jędrusik, Stefan Kita oraz Andrzej Leks. Nazwiska pozostałych sześciu ofiar nadal pozostają nieznane, co sprawia, że miejsce to jest symbolem nie tylko pamięci o konkretnych osobach, ale również o wszystkich anonimowych ofiarach niemieckiego terroru.

Po zakończeniu wojny miejsce egzekucji zostało oznaczone krzyżem z żeliwną tablicą pamiątkową, a prowadząca do niego ulica otrzymała nazwę 10 Zakładników. Co roku odbywają się tam uroczystości patriotyczne, podczas których mieszkańcy, przedstawiciele samorządu, organizacji społecznych, kombatanci oraz uczniowie oddają hołd pomordowanym, składając kwiaty i zapalając znicze.

O zachowanie pamięci historycznej od wielu lat troszczy się społeczność Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr 6 oraz Stowarzyszenie Przyjaciół Dzielnicy Gnaszyn – Kawodrza. To właśnie przedstawiciele stowarzyszenia zgłosili do XII edycji Budżetu Obywatelskiego projekt pod nazwą „Dbajmy o własną historię – renowacja krzyża ku pamięci 10 zakładników”, dzięki któremu możliwe było przeprowadzenie niezbędnych prac konserwatorskich.

Zakres inwestycji objął wymianę kamiennej bryły obelisku, konserwację historycznego krzyża oraz odnowienie żeliwnej tablicy pamiątkowej. Dzięki wykonanym pracom miejsce pamięci odzyskało estetyczny i godny wygląd, a jego historyczna wymowa została odpowiednio wyeksponowana.

Odnowiony pomnik pozostaje nie tylko świadectwem tragicznych wydarzeń z okresu II wojny światowej, ale również ważną lekcją historii dla kolejnych pokoleń mieszkańców. To przestrzeń, która przypomina o cenie wolności, konieczności pielęgnowania pamięci o ofiarach wojny oraz obowiązku przekazywania lokalnej historii następnym pokoleniom.

Fot. Łukasz Kolewiński / UM