Rozbark – przemysłowe dziedzictwo, które wciąż żyje

Rozbark to jedna z tych dzielnic Bytomia, w których historia nie została zamknięta w muzealnych gablotach. Tutaj przemysłowe dziedzictwo wciąż jest obecne w przestrzeni miejskiej, architekturze i pamięci mieszkańców. Choć przez dekady kojarzony był przede wszystkim z wydobyciem węgla kamiennego oraz rud cynku i ołowiu, dziś coraz częściej postrzegany jest jako przykład udanej rewitalizacji terenów poprzemysłowych.

Podczas wykładu „Rozbark – miejsce wydobycia węgla kamiennego, cynku i ołowiu oraz dolomitu”, który odbył się 30 stycznia w Hotelu przy Skarpie przy ul. Kilara, bytomski historyk Tomasz Sanecki zabrał słuchaczy w podróż przez ponad 150 lat intensywnego rozwoju przemysłowego tej części miasta. Prelekcja była nie tylko opowieścią o kopalniach i zakładach górniczych, ale również o ludziach, architekturze i wydarzeniach, które na trwałe wpisały się w dzieje Rozbarku.

Architektura, która przetrwała próbę czasu

Rozbark może poszczycić się wyjątkowo dobrze zachowanymi obiektami poprzemysłowymi po dawnej KWK „Rozbark” oraz Zakładach Górniczo-Hutniczych „Orzeł Biały”. Co istotne, wiele z nich zaprojektowali znani architekci Emil i Georg Zillmannowie. Ich projekty, m.in. kamienica przy dzisiejszej ul. Miarki 36 (dawniej Bergstrasse), pierwotnie przeznaczona dla urzędników kopalni Heinitzgrube, do dziś pełnią funkcje użytkowe i stanowią architektoniczną ozdobę dzielnicy.

Jak podkreślał prelegent, dzięki prowadzonym w ostatnich latach pracom rewitalizacyjnym dawne zakłady nie tylko nie popadły w ruinę, ale zyskały nowe życie i ponownie zaczęły służyć mieszkańcom miasta.

Przemysłowe serce dawnego Rozbarku

Zanim Rozbark został włączony do Bytomia w 1927 roku, już wcześniej należał do kluczowych ośrodków przemysłowych regionu. Od 1863 roku działała tu kopalnia Heinitzgrube, znana później jako KWK „Rozbark”, a także zakłady „Deutsch-Bleischarley-Grube”, specjalizujące się w wydobyciu rud cynku i ołowiu.

Budowę tych zakładów rozpoczęto w styczniu 1925 roku, a pełną produkcję uruchomiono już w maju 1926 roku. Koszt inwestycji szacowano na około 15 milionów marek, co czyniło ją jedną z największych i najnowocześniejszych w ówczesnej Europie. Wyrobiska rudne w rejonie bytomskim zajmowały powierzchnię około 35 kilometrów kwadratowych, a główne chodniki sięgały nawet 100 metrów w głąb ziemi.

Rekordy, tragedie i codzienność górnicza

KWK „Rozbark” przez dziesięciolecia uchodziła za jedną z najbardziej wydajnych kopalń w Bytomiu i na Górnym Śląsku. Rekordowy okazał się rok 1979, kiedy wydobycie osiągnęło poziom około 3,5 miliona ton węgla. Historia kopalni ma jednak również tragiczne karty. Największa katastrofa w dziejach bytomskiego górnictwa wydarzyła się 31 stycznia 1923 roku, gdy w wyniku zapłonu gazów i pyłu węglowego zginęło 145 górników, w tym czterech ratowników.

Podczas wykładu przypomniano także losy kopalni „Łagiewniki”, włączonej do KWK „Rozbark” w 1971 roku, a także przemiany zakładów rudnych, które po II wojnie światowej funkcjonowały jako Zakłady Górnicze im. Juliana Marchlewskiego oraz Zakłady Górniczo-Hutnicze „Orzeł Biały”. Omówiono również historię kopalni „Fiedlersglück”, znanej później jako „Bolko”, oraz ostatniej działającej w mieście kopalni dolomitu przy ul. Brzezińskiej.

Unikatowe fotografie i zapomniane dokumenty

Szczególne zainteresowanie uczestników wzbudziły archiwalne materiały zaprezentowane podczas prelekcji. Były to rzadkie fotografie odnalezione w niemieckich czasopismach z okresu międzywojennego, dokumenty z Narodowego Archiwum Cyfrowego oraz zbiory Śląskiej Biblioteki Publicznej. Prawdziwą perełką okazały się oryginalne rysunki techniczne i szkice dawnych kopalń, a także wycinki prasowe relacjonujące wydarzenia z życia bytomskich zakładów górniczych.

To dopiero początek

Prelekcja była pierwszym spotkaniem z cyklu „Dziedzictwo Poprzemysłowe Bytomia – Kopalnie i Zakłady Górnicze”, realizowanego w ramach projektu „Zielony Kwartał KWK Rozbark – Edukacja Zielona Transformacja”. Już 13 lutego o godz. 17.00 w Hotelu przy Skarpie odbędzie się kolejny wykład, poświęcony historii wydobycia kruszców w Suchej Górze. Wstęp będzie wolny, a uczestnicy otrzymają bezpłatne materiały edukacyjne dotyczące dawnych kopalń oraz walorów przyrodniczych regionu.