Rudzki kolos w trakcie przemiany. Wielki Piec z nową rolą dla miasta

Mija dokładnie rok od momentu, gdy w Rudzie Śląskiej rozpoczęła się jedna z najbardziej symbolicznych inwestycji ostatnich lat – rewitalizacja i adaptacja Wielkiego Pieca dawnej Huty „Pokój”. Dziś już nikt nie ma wątpliwości, że przemiana industrialnego giganta nie jest jedynie zapowiedzią na papierze. Efekty prac są widoczne z daleka, a realizacja projektu wkroczyła w decydującą fazę.

Jak podkreślają władze miasta, roboty budowlane przebiegają zgodnie z planem i osiągnęły około połowy zaawansowania. Gotowe są już także koncepcje aranżacji wnętrz oraz projekt wystawy stałej, która w przyszłości wypełni historyczne przestrzenie pieca nową treścią. Inwestycja realizowana jest w ramach projektu „Wielki Piec Huty Pokój – Centrum Transformacji w Rudzie Śląskiej” i ma nadać obiektowi funkcje turystyczne, kulturalne oraz edukacyjne.

Zmiany widać przede wszystkim na zewnątrz. Częściowo zdemontowane rusztowania odsłoniły oczyszczoną i zabezpieczoną konstrukcję samego pieca oraz sąsiadującego z nim, niemal 70-metrowego komina. Ten ostatni przeszedł także naprawę korony. Obiekt został zabezpieczony antykorozyjnie, trwa wymiana podestów na poszczególnych poziomach, montaż instalacji oraz okablowania. Zakończono również prace konserwacyjne przy odpylniku.

Równolegle odnawiane jest wnętrze – w tym maszynownia, uznawana za serce całego kompleksu. To właśnie tu ma powstać jedna z najbardziej sugestywnych przestrzeni wystawowych. Twórcy ekspozycji chcą, by odwiedzający mieli poczucie, że przemysłowe życie obiektu zatrzymało się zaledwie na chwilę: przestrzeń ma oddziaływać dźwiękiem, obrazem i światłem, przywołując codzienność dawnej huty. Zarówno maszynownia, jak i sterownia zostaną zaadaptowane na potrzeby wystawiennicze.

Znaczące postępy widać także przy nowym budynku wejściowym, zlokalizowanym wzdłuż ulicy Piotra Niedurnego. Obiekt, nawiązujący formą do historycznej hali lejniczej, posiada już stalową konstrukcję o wadze około 300 ton, stropy żelbetowe oraz ściany zewnętrzne. To tutaj znajdzie się pierwsza część ekspozycji oraz zaplecze administracyjne. Budynek zostanie wyposażony w windę, schody ruchome oraz zielony dach. W trakcie realizacji projektu podjęto decyzję o przeniesieniu części funkcji do sąsiedniego obiektu dawnej rampy kolejowej z nagrzewnicami, gdzie powstanie strefa spotkań i gastronomii, a także aula mogąca pomieścić ponad 100 osób.

Na dachu jednego z obiektów, w sąsiedztwie historycznych torów kolejowych, zamontowano już pomosty widokowe. Stanowią one element zewnętrznej ścieżki technologiczno-przyrodniczej. Całość została oczyszczona, a elementy stalowe i betonowe odpowiednio zabezpieczone. Obecnie trwają prace związane z montażem szklanych fasad oraz konstrukcji pod przeszkloną część podłogi.

Inwestycja ujawniła także niezinwentaryzowane wcześniej podziemne elementy konstrukcyjne, które – ze względów bezpieczeństwa – musiały zostać wymienione. Uporządkowano również instalacje elektryczne i sanitarne. Na renowację czeka jeszcze zespół nagrzewnic, a wiosną i latem zaplanowano prace związane z zagospodarowaniem terenu wokół obiektu oraz wykonaniem przyłączy. Zakończenie robót budowlanych przewidywane jest na koniec 2026 roku.

Po ich finalizacji rozpocznie się montaż wystawy stałej oraz systemów multimedialnych. Ekspozycja opowie historię miejsca poprzez trzy równorzędne, przenikające się wątki: społeczny, technologiczny i przyrodniczy. Motywem przewodnim będzie „transformacja” – rozumiana zarówno jako przemiana przemysłu, krajobrazu miasta, jak i życia jego mieszkańców. Obecna metamorfoza Wielkiego Pieca ma być żywym dowodem na to, że ten proces wciąż trwa.

Istotnym założeniem projektu jest szeroka dostępność kompleksu. Większość przestrzeni – w tym strefa gastronomiczna, plac zabaw czy ścieżka edukacyjna – będzie otwarta dla wszystkich. Bilety obowiązywać będą jedynie w strefach wystawowych. Duży nacisk położono również na dostępność dla osób z niepełnosprawnościami – w całym kompleksie zaplanowano cztery windy.

Prace rewitalizacyjne realizuje krakowskie Przedsiębiorstwo Budowlano-Produkcyjne „Łęgprzem”, z którym miasto podpisało umowę w grudniu 2024 roku. Wartość inwestycji przekracza 81 mln zł, z czego około połowa środków została już wydatkowana. Projekt uzyskał znaczące dofinansowanie: ponad 66 mln zł z Funduszy Europejskich dla Śląskiego 2021–2027 oraz blisko 9,5 mln zł z budżetu państwa.

Wielki Piec Huty „Pokój” uruchomiono w 1968 roku, a jego budowa – w imponującym tempie – trwała zaledwie 105 dni. Po zakończeniu eksploatacji i latach modernizacji obiekt został w 2012 roku wpisany do rejestru zabytków, a sześć lat później przeszedł na własność miasta. Dziś staje się jednym z filarów nowej tożsamości Rudy Śląskiej – miasta, które świadomie sięga po swoje przemysłowe dziedzictwo, by nadać mu nowe znaczenie i przyszłość. Potwierdzeniem tej drogi jest obecność Wielkiego Pieca na Europejskim Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego, którego jest częścią od 2020 roku.

Fot. UM w Rudzie Śląskiej