Miasto Rybnik od ponad dwóch lat aktywnie uczestniczy w jednym z najważniejszych projektów zdrowotnych realizowanych w Europie – JA PreventNCD. Inicjatywa, wspierana przez Komisję Europejską, koncentruje się na przeciwdziałaniu chorobom przewlekłym i nowotworom, kładąc szczególny nacisk na profilaktykę oraz rolę środowiska życia mieszkańców.
Projekt, którego budżet wynosi aż 95,5 mln euro, skupia 106 partnerów z 25 krajów. Wśród nich znajdują się instytucje zdrowia publicznego, uczelnie oraz miasta. W Polsce głównym beneficjentem jest Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, natomiast Rybnik pełni rolę miasta pilotażowego, gdzie testowane są innowacyjne narzędzia opracowane w ramach programu.
Jak podkreślają koordynatorzy projektu, działania prowadzone w Rybniku wychodzą poza tradycyjne podejście do ochrony zdrowia. Kluczową rolę odgrywa tu planowanie przestrzenne i tworzenie tzw. zdrowych środowisk życia. Coraz częściej mówi się bowiem, że na stan zdrowia mieszkańców wpływa nie tylko dostęp do opieki medycznej, lecz także miejsce zamieszkania – a nawet kod pocztowy. Różnice w długości życia między poszczególnymi regionami Polski sięgają kilku lat, co pokazuje skalę wyzwań.
Tematy te były szeroko omawiane podczas warsztatów dla interesariuszy projektu, które odbyły się w połowie kwietnia w Rybniku. Uczestnicy – od samorządowców po przedstawicieli organizacji społecznych – analizowali wpływ urbanizacji, starzenia się społeczeństwa oraz czynników środowiskowych na zdrowie mieszkańców.
Eksperci zwracają uwagę, że miasta, choć są motorami rozwoju i innowacji, generują również poważne zagrożenia zdrowotne. Zanieczyszczenie powietrza, hałas, brak aktywności fizycznej czy izolacja społeczna znacząco zwiększają ryzyko chorób niezakaźnych. Jednocześnie to właśnie przestrzeń miejska daje ogromne możliwości poprawy jakości życia – poprzez rozwój terenów zielonych, tworzenie przestrzeni przyjaznych pieszym czy wdrażanie rozwiązań opartych na naturze.
Podczas spotkania zaprezentowano dwa narzędzia opracowane przy współpracy międzynarodowych zespołów badawczych, m.in. z Uniwersytetu w Turynie oraz Uniwersytetu w Rennes.
Pierwsze z nich – My Green Space – zostało przetestowane w Parku im. Adama Fudalego. Narzędzie umożliwia analizę wpływu terenów zielonych na zdrowie mieszkańców, a także zbieranie i wizualizację danych, które pomagają lepiej planować rozwój miejskiej zieleni – nie tylko pod względem ilości, lecz także jakości i dostępności.
Drugie rozwiązanie, NBS4HUE, wspiera podejmowanie decyzji dotyczących kształtowania przestrzeni miejskiej. Pozwala porównywać różne scenariusze i ich wpływ na zdrowie, środowisko oraz komfort życia mieszkańców, nie narzucając jednego, uniwersalnego rozwiązania, lecz opierając wybór na danych i wiedzy naukowej.
Eksperci podkreślają, że oba narzędzia mogą się wzajemnie uzupełniać, tworząc spójny system planowania zdrowych miast. Chodzi o przestrzenie, w których mieszkańcy mają równy dostęp do zieleni, promowana jest aktywność fizyczna, a infrastruktura sprzyja zarówno dzieciom, jak i seniorom.
Wizyta międzynarodowych ekspertów w Rybniku była istotnym etapem testowania rozwiązań. Zebrane doświadczenia posłużą do ich dalszego udoskonalania i wdrażania w innych europejskich miastach. Rybnik, jako jedno z miast pilotażowych, już dziś staje się przykładem nowoczesnego podejścia do zdrowia publicznego, w którym urbanistyka i profilaktyka idą w parze.
Fot. UM w Rybniku
