Śląsk na zakręcie historii. Drugie Forum Sprawiedliwej Transformacji o przyszłości regionu

W Muzeum Śląskim w Katowicach trwa II Śląskie Forum Sprawiedliwej Transformacji – wydarzenie, które gromadzi samorządowców, ekspertów i przedstawicieli instytucji europejskich, by wspólnie zastanowić się nad tym, jak będzie wyglądał Śląsk po 2027 roku. Dyskusja odbywa się w chwili szczególnej: przyszłość Funduszu Sprawiedliwej Transformacji w kolejnej perspektywie unijnej pozostaje niewiadomą.

– To ważny moment. Nie wiemy, czy środki z FST trafią do nowego budżetu UE, ani czy regiony zachowają pełnię decyzyjności. A bez tego trudno planować – podkreśla wicemarszałek województwa Leszek Pietraszek.

Mieszkańcy wciąż słabo poinformowani

Choć transformacja trwa na Śląsku od kilku lat, uczestnicy forum wskazują na jej fundamentalny problem: zbyt mało mówi się o niej wprost mieszkańcom. Pietraszek przytacza dane z ankiet przeprowadzonych w siedmiu gminach górniczych. Tylko 12 procent badanych zadeklarowało, że otrzymało od samorządów jakiekolwiek informacje dotyczące zamykania kopalń. W Bieruniu i Jastrzębiu większość mieszkańców uważa, że odchodzenie od paliw kopalnych nie powinno następować zbyt szybko, a jedynie co ósmy mieszkaniec wierzy w powodzenie transformacji.

– Tymczasem klucz do sukcesu to społeczna akceptacja. Bez niej nie wprowadzimy żadnych zmian – zaznacza wicemarszałek.

Bytom bez ostatniej kopalni. Co dalej z infrastrukturą?

Symbolicznym momentem będzie zamknięcie 30 grudnia ostatniej czynnej kopalni w Bytomiu – KWK Bobrek-Centrum. Podczas debaty zastanawiano się nad przyszłością pokopalnianej infrastruktury.

Senator Halina Bieda wskazała jeden z możliwych kierunków: wykorzystanie ciepła z wód pokopalnianych.

– Wodę i tak trzeba będzie przez lata wypompowywać. To koszt i praca, którą można zamienić w produkcję ciepła. Ale konieczne jest przekonanie lokalnej społeczności, że to realna, bezpieczna alternatywa. Najtrudniejsza jest zmiana mentalności – a ta na Śląsku od pokoleń była związana z węglem – mówiła senator, przewodnicząca Senackiego Zespołu ds. Rozwoju Województwa Śląskiego.

Śląsk – wzór transformacji w Europie?

Pomimo wyzwań, przedstawiciel Komisji Europejskiej Paweł Olechnowicz podkreślił, że Województwo Śląskie jest dziś w UE stawiane jako przykład dobrze prowadzonej transformacji. Realizowanych jest ponad 900 projektów o łącznej wartości 2 mld euro.

– Kluczowa okazała się współpraca z lokalnymi partnerami. To oni najlepiej znają potrzeby regionu. Przekazanie zarządzania funduszami na poziom regionalny było decyzją trafioną w dziesiątkę – ocenia Olechnowicz.

Transformacja to nie tylko zamykanie kopalń

Wicemarszałek Pietraszek zwrócił uwagę, że Fundusz Sprawiedliwej Transformacji to nie tylko wsparcie dla miast górniczych, ale również impuls rozwojowy dla całego regionu. Jego zdaniem środki powinny trafiać także do firm związanych z górnictwem, które chcą dywersyfikować swoją działalność.

– Fundamenty są solidne, ale ostateczną ocenę transformacji wystawimy dopiero za kilka lat – przyznaje.

Górnik kolejarzem – pionierska umowa

Jednym z praktycznych przykładów działań transformacyjnych jest podpisana niedawno regionalna umowa między PGG a Kolejami Śląskimi. Dzięki niej nawet 200 górników może w najbliższym czasie przekwalifikować się i rozpocząć pracę na kolei. To pierwsze takie porozumienie w kraju, ułatwiające przejście między branżami w ramach różnych spółek Skarbu Państwa.

W lutym obie instytucje podpisały także list intencyjny dotyczący wykorzystania bocznicy przy nieczynnym szybie kopalni Sośnica do budowy nowoczesnej bazy serwisowej dla Kolei Śląskich. To szansa nie tylko na nowe miejsca pracy, ale też konkretne wsparcie dla osób, które zdecydują się odejść z górnictwa i skorzystać z zapisów nowelizowanej ustawy o funkcjonowaniu branży.

 fot. Andrzej Grygiel / BP UMWS