Sosnowiec w czasach PRL. Co zostało z epoki Gierka, wielkich osiedli i przemysłowego miasta?

Jak naprawdę zmienił się Sosnowiec w okresie Polski Ludowej? Ile w opowieściach o dynamicznym rozwoju miasta jest faktów, a ile nostalgii, propagandy i utrwalanych przez lata mitów? O historii, która dla jednych pozostaje osobistym wspomnieniem, a dla młodszych pokoleń jest już odległą przeszłością, będzie można porozmawiać podczas specjalnego panelu dyskusyjnego w Pałacu Emmy.

Spotkanie „Sosnowiec w latach Polski Ludowej (1944–1989). Między mitem a żywą pamięcią” odbędzie się 4 września o godz. 18.00 w Pałacu Emmy przy ul. 1 Maja 19. Organizatorem wydarzenia jest Pałac Schoena Muzeum w Sosnowcu. Wstęp jest bezpłatny.

Miasto, które PRL zmienił na dziesięciolecia

Punktem wyjścia do rozmowy będzie historia Sosnowca w okresie powojennym – od pierwszych lat Polski Ludowej, przez dynamiczne przemiany lat 70., aż po schyłek systemu i transformację ustrojową.

Szczególne miejsce w tej opowieści zajmuje Edward Gierek, którego śmierci mija w tym roku 25 lat. Postać byłego I sekretarza KC PZPR pozostaje mocno związana z Zagłębiem Dąbrowskim i do dziś wywołuje skrajne oceny. Lata 70. przyniosły wielkie inwestycje, rozwój przemysłu, budowę nowych osiedli i infrastruktury, ale jednocześnie pozostawiły po sobie koszty gospodarcze, społeczne i środowiskowe.

Organizatorzy chcą spojrzeć na tę epokę bez prostego podziału na jej zwolenników i przeciwników. Chodzi raczej o próbę skonfrontowania tego, co zachowało się w pamięci mieszkańców, z wiedzą historyczną i współczesną oceną przemian, które ukształtowały dzisiejszy Sosnowiec.

Dyskusja ma dotyczyć m.in. rzeczywistych kosztów gwałtownego rozwoju przemysłowego, warunków codziennego życia mieszkańców oraz funkcjonowania miasta poza oficjalnym przekazem ówczesnych władz. Nie zabraknie również pytań o mit Sosnowca jako „robotniczego bastionu” i o to, dlaczego określenie to nadal budzi emocje.

Co zbudowano, a co bezpowrotnie stracono?

Jednym z ważniejszych tematów będzie przestrzeń miasta. Wielka płyta, rozrastające się osiedla mieszkaniowe, potężne zakłady przemysłowe i podporządkowana im infrastruktura na trwałe zmieniły krajobraz Sosnowca.

Uczestnicy panelu spróbują odpowiedzieć na pytanie, które elementy ówczesnej modernizacji dobrze przetrwały próbę czasu, a które dziś są przede wszystkim świadectwem problemów charakterystycznych dla urbanistyki i gospodarki PRL.

Rozmowa ma dotknąć również trudniejszych kwestii. Gdzie w tamtych realiach przebiegała granica pomiędzy zwyczajnym przystosowaniem się do życia w systemie a świadomym wspieraniem aparatu władzy? Jak z dzisiejszej perspektywy oceniać wybory ludzi, którzy funkcjonowali w zupełnie innych warunkach politycznych i społecznych? I wreszcie – jak mówić o Polsce Ludowej, aby nie zamieniać historii ani w sentymentalną opowieść o „dobrych dawnych czasach”, ani w uproszczony akt oskarżenia?

Historyk, architekt i działaczka opozycji przy jednym stole

Do dyskusji zaproszono osoby reprezentujące różne doświadczenia i dziedziny.

Historyczną perspektywę przedstawi dr hab. Kazimierz Miroszewski, wieloletni pracownik Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego, specjalizujący się w najnowszej historii Polski, ze szczególnym uwzględnieniem przemian społecznych i politycznych Górnego Śląska oraz Zagłębia Dąbrowskiego.

O wpływie epoki na architekturę i przestrzeń miejską opowie dr inż. arch. Ryszard Nakonieczny z Wydziału Architektury Politechniki Śląskiej. W swojej działalności naukowej i publicystycznej zajmuje się m.in. historią współczesnej architektury oraz ochroną dziedzictwa najnowszego.

Perspektywę obywatelską przedstawi Danuta Gojna-Ucińska, pochodząca z sosnowieckiej Porąbki chemiczka, działaczka opozycji antykomunistycznej, a po 1989 roku wieloletnia radna Sosnowca.

Spotkanie poprowadzi Jacek Filus – dziennikarz radiowy związany m.in. z Polskim Radiem Katowice, Radiem Wolna Europa i BBC, a także nauczyciel akademicki, kompozytor, autor tekstów oraz były działacz opozycji antykomunistycznej.

Organizatorzy liczą również na aktywny udział publiczności. Spotkanie ma być okazją nie tylko do wysłuchania ekspertów, lecz także do zestawienia wiedzy historycznej ze wspomnieniami osób, które pamiętają tamten Sosnowiec.

„Kolejka po jutro” – wystawa o Sosnowcu w Polsce Ludowej

Panelowi towarzyszy wystawa „Kolejka po jutro. Sosnowiec w czasach Polski Ludowej (1944–1989)” prezentowana w Pałacu Emmy przy ul. 1 Maja 19.

Ekspozycję będzie można zwiedzać bezpłatnie w trzech terminach: 5 września w godz. 10.30–14.30, 9 września w godz. 16.00–18.30 oraz 12 września w godz. 10.30–13.00.

Panel dyskusyjny rozpocznie się 4 września o godz. 18.00. Wstęp na wydarzenie jest wolny.