Świadkowie historii: Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków w Radzionkowie

Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku, zlokalizowane w Radzionkowie, stanowi wyjątkową placówkę ekspozycyjno-archiwalną. To miejsce pamięci powstało dzięki wspólnym wysiłkom gminy Radzionków, katowickiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej oraz osób prywatnych – deportowanych i ich rodzin. Inicjatywę wsparło także finansowo 29 śląskich samorządów.

Oficjalne otwarcie Centrum miało miejsce 14 lutego 2015 roku, z udziałem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Bronisława Komorowskiego oraz jednej z żyjących deportowanych.

Pomysł utworzenia stałej wystawy poświęconej deportacjom Górnoślązaków do ZSRR zrodził się w 2007 roku, nawiązując do wystawy pt. „Deportacje Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku”, zorganizowanej w 2003 roku przez Biuro Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu. Władze miasta Radzionkowa podjęły inicjatywę, a w 2012 roku udało się pozyskać na ten cel nieczynny budynek radzionkowskiego dworca kolejowego. W latach 2013–2014 przeprowadzono jego remont, przystosowując go do nowej funkcji.

Centrum aspiruje do bycia swoistym pomnikiem pamięci tysięcy Górnoślązaków, którzy w 1945 roku zostali przymusowo wywiezieni na tereny dzisiejszej Syberii, Kamczatki, Ukrainy, Białorusi, Kazachstanu, Turkmenistanu oraz Gruzji. Wielu z nich nigdy nie wróciło do swoich domów.

Po upadku Związku Radzieckiego i zmianach politycznych w Polsce rozpoczęto szeroko zakrojone badania naukowe dotyczące wydarzeń roku 1945 na Górnym Śląsku. Powstały pamiątkowe tablice, organizowane są panele dyskusyjne, a Centrum Dokumentacji Deportacji w Radzionkowie stanowi kluczowy element tych działań.

W placówce znajduje się stała ekspozycja poświęcona deportacjom. Nad jej rzetelnością i poziomem merytorycznym czuwa katowicki oddział Instytutu Pamięci Narodowej.

Poza działalnością wystawienniczą, Centrum pełni rolę placówki badawczej i archiwalnej – gromadzi wszelkie możliwe dokumenty, publikacje i książki poświęcone wywózkom Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku. Każdy odwiedzający może z tych zasobów skorzystać.

Centrum realizuje również projekt lekcji edukacyjnych, adresowany do uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych. Zajęcia prowadzone są w oparciu o „żywą historię”, z wykorzystaniem eksponatów i fragmentów ekspozycji.

Opracowanie na podstawie: www.deportacje45.pl.

Fot. Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku