Stary Zamek w Żywcu to jeden z najstarszych i najbardziej cennych zabytków miasta. Jego historia sięga XV wieku, a dziś pełni rolę siedziby Muzeum Miejskiego, będąc nie tylko ważnym punktem na mapie kulturalnej miasta, ale i niezastąpionym źródłem wiedzy o przeszłości Żywca.
Początki zamku: Ślady przeszłości
Pierwsze umocnienia w rejonie Starego Zamku powstały prawdopodobnie w XV wieku. Twórcami wczesnych fortifikacji byli najprawdopodobniej książęta oświęcimscy lub Mikołaj Strzała herbu Kotwicz. Badania archeologiczne wskazują na istnienie pierwszego założenia obronnego w północnej części dzisiejszego kompleksu. Zamek powstał w miejscu strategicznie ważnym, stanowiącym kluczowy punkt obronny w regionie.
Wzmianki o zamku pojawiają się już w „Kronice” Jana Długosza, który w 1460 roku opisuje zamek żywiecki, będący siedzibą rodu Skrzyńskich. Według Długosza, miał zostać zdobyty przez wojska królewskie, co potwierdzają późniejsze wykopaliska. Na podstawie odkryć można przypuszczać, że Stary Zamek powstał jeszcze przed rokiem 1477.
Zamek Komorowskich: Rozbudowa i przemiany
Po sprzedaży zamku przez Skrzyńskich w 1465 roku, Żywiec trafił w ręce króla Kazimierza Jagiellończyka, a w 1467 roku przeszedł w ręce rodu Komorowskich. Za ich panowania zamek przeszedł pierwszą poważną rozbudowę, której kulminacją była odbudowa zniszczonych po 1477 roku baszt. Prace trwały od 1485 do 1500 roku, nadając zamkowi bardziej renesansowy charakter.
W XVI wieku, pod rządami Jana Spytka Komorowskiego, zamek przeszedł kolejną rozbudowę, podczas której powstał arkadowy dziedziniec oraz nowe dekoracje, takie jak sgraffita. Zyskał trzyskrzydłowy układ, wzorowany na najlepszych przykładach architektury renesansowej, w tym na Zamku Wawelskim.
Najazdy, zniszczenia i zmiana właścicieli
Zamek w Żywcu padał ofiarą najazdów i grabieży. W 1608 roku gościł tutaj książę cieszyński Adam Wacław, jednak wkrótce po tym zamek został zniszczony przez najazd rodu Rylskich, którzy byli w konflikcie z Komorowskimi. Po tych wydarzeniach w pierwszej połowie XVII wieku rozpoczęto renowację budowli, a w 1624 roku, po przejęciu Żywiecczyzny przez królową Konstancję, rozpoczęto odbudowę.
Zamek ponownie przeszedł na własność Jana Kazimierza w 1655 roku, jednak już rok później został zdobyty przez Szwedów, choć nie odniósł poważniejszych zniszczeń. W XVII wieku zamek kilkakrotnie zmieniał właścicieli, aż w końcu, w 1678 roku, trafił w ręce rodziny Wielopolskich.
Zamek w XVIII i XIX wieku
Na początku XVIII wieku zamek przeszedł w ręce rodziny Wielopolskich, którzy rozpoczęli jego dalszą rozbudowę i modernizację. To wtedy nabrał bardziej pałacowego charakteru, a jego funkcje zmieniły się, wciąż jednak pozostając ważnym ośrodkiem w regionie.
Zamek dzisiaj: Muzeum i centrum kultury
Od 2005 roku Stary Zamek w Żywcu pełni rolę siedziby Muzeum Miejskiego, które prezentuje bogaty zbiór eksponatów związanych z historią miasta i regionu. Zamek, choć wielokrotnie przebudowywany, zachował swoje wyjątkowe cechy – łącząc średniowieczną architekturę obronną z późniejszymi elementami renesansowymi i barokowymi.
Dzięki staraniom muzeum, stał się miejscem, w którym można nie tylko odkrywać historię, ale i zgłębiać tajemnice Żywca.
Fot. Domena publiczna
