Wzgórze Zamkowe w Cieszynie to miejsce o wyjątkowej wartości historycznej i kulturowej, które od wieków urzeka. Jak potwierdzają badania archeologiczne, teren ten był zamieszkiwany już w czasach starożytnych. W X wieku powstał tu drewniany gród obronny, który dał początek osadzie o strategicznym znaczeniu. W 1155 roku Cieszyn, wówczas znany jako Tessin, został wymieniony w bulli papieża Hadriana IV, co potwierdza jego status jako kasztelanii. W XI lub XII wieku (historycy skłaniają się ku tej drugiej dacie) na wzgórzu wzniesiono kościół św. Mikołaja w formie rotundy, który dziś jest jednym z najstarszych zabytków architektury w Polsce.
Rotunda św. Mikołaja – perła średniowiecznej architektury
Rotunda, zbudowana z płaskich ciosów wapiennych, początkowo pełniła funkcję kaplicy zamkowej, a od 1240 roku stała się kościołem parafialnym Cieszyna. Jej kolista nawa, przykryta kopułą z koncentrycznie ułożonych kamieni, zachwyca prostotą i harmonią. W 1839 roku rotunda przeszła niezbyt fortunną przebudowę w stylu klasycystycznym, w wyniku której zyskała duże półkoliste okna. Na szczęście w latach 1947-1955 przeprowadzono gruntowną konserwację, przywracając jej pierwotny, romański charakter. Dziś rotunda św. Mikołaja jest nie tylko dumą Cieszyna, ale także elementem zdobiącym współczesny banknot 20-złotowy.
Wieża Piastowska – symbol piastowskiego dziedzictwa
Koniec XIII wieku przyniósł utworzenie Księstwa Cieszyńskiego, a zamek na wzgórzu stał się siedzibą władców. W drugiej połowie XIV wieku książę Przemysław I Noszak rozbudował zamek, wznosząc m.in. imponującą Wieżę Piastowską. Ta gotycka budowla, zachowana do dziś, jest jedną z czterech niegdyś istniejących wież zamkowych. Wzniesiona z kamienia łamanego i ciosów kamiennych na planie kwadratu, mierzy 24 metry wysokości. W XV wieku nadbudowano ceglany ganek, a pod narożnymi wykuszami umieszczono cztery kamienne, gotyckie tarcze herbowe z orłami piastowskimi. Wieża, wielokrotnie restaurowana, stała się symbolem Cieszyna i świadectwem jego piastowskich korzeni. Dziś, udostępniona do zwiedzania, oferuje turystom wspaniałą panoramę miasta oraz Beskidów.
Zniszczenia i odrodzenie zamku
Zamek, rozbudowywany przez wieki, uległ poważnym zniszczeniom podczas Wojny Trzydziestoletniej w XVII wieku. Mimo to pełnił swoje funkcje przez kolejne dwa stulecia. W 1839 roku, na polecenie księcia Karola Habsburga, większość zamkowych budynków została rozebrana. Ocalały jedynie kilka obiektów, w tym Wieża Piastowska i rotunda św. Mikołaja, która przeszła wówczas klasycystyczną przebudowę. Na miejscu zburzonej części zamku wzniesiono klasycystyczny pałac, zaprojektowany przez Józefa Kornhäusla, architekta wiedeńskiego dworu Habsburgów. Pałac, otoczony romantycznym parkiem, dziś służy jako siedziba szkoły muzycznej. W ostatnich latach przeszedł gruntowną renowację, przywracającą mu dawny blask.
Wzgórze Zamkowe dzisiaj
Obok pałacu, w dawnej oranżerii, znajduje się obecnie centrum designu pod nazwą Zamek Cieszyn, które promuje nowoczesne wzornictwo i sztukę. U stóp wzgórza stoi odbudowany pomnik legionistów śląskich, który w 1939 roku został zniszczony przez Niemców. Odbudowa monumentu to symboliczne przypomnienie o trudnej historii regionu i jego mieszkańców.
Źródło opracowania: Śląskie Travel
