To (nie) jest skansen! – ogólnopolska konferencja o przyszłości muzeów na wolnym powietrzu

Jaką rolę powinny pełnić muzea na wolnym powietrzu? Czy wciąż można je nazywać „skansenami”? A jeśli tak – to jak pogodzić zachowanie autentyzmu z oczekiwaniami współczesnych odbiorców? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań poszukiwać będą uczestnicy ogólnopolskiej konferencji naukowej „To (nie) jest skansen! A także inne: poznane, lecz nierozwiązane dylematy muzealnictwa na wolnym powietrzu”, która odbędzie się w dniach 8–10 października 2025 roku w chorzowskim Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny”.

Przez trzy dni Chorzów stanie się centrum debat o kondycji i przyszłości muzealnictwa etnograficznego w Polsce. W programie znajdą się pięć paneli dyskusyjnych, w których głos zabiorą przedstawiciele wiodących instytucji i uczelni, m.in. Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Śląskiego, Uniwersytetu w Białymstoku, a także reprezentanci Stowarzyszenia Muzeów na Wolnym Powietrzu w Polsce. Wśród zaproszonych gości znajdą się dyrektorzy i kuratorzy muzeów z całego kraju – od Sanoka po Puck.

Tematyka konferencji dotyczyć będzie zarówno kwestii terminologicznych – takich jak zasadność używania słowa „skansen” – jak i praktycznych i etycznych aspektów funkcjonowania muzeów na wolnym powietrzu. Uczestnicy będą dyskutować m.in. o przenoszeniu zabytków architektury wiejskiej z ich pierwotnych lokalizacji, o balansie między naukową wiarygodnością ekspozycji a atrakcyjnością narracji, a także o tym, czy muzea tego typu powinny być wyłącznie miejscem edukacji, czy raczej aktywnym uczestnikiem debaty społeczno-kulturowej.

Jak podkreślają organizatorzy, konferencja ma charakter otwartej wymiany doświadczeń. Jej efektem ma być opracowanie zestawu rekomendacji i dobrych praktyk, które posłużą jako wytyczne dla przyszłych działań muzeów plenerowych w całym kraju.

Gigamakatka – sztuka wspólnego działania

Symbolicznym otwarciem konferencji będzie prezentacja niezwykłego projektu artystycznego – „Gigamakatki”, powstałej z inicjatywy muzeum. Od lipca 2025 roku, raz w tygodniu, w chorzowskim skansenie spotykali się pasjonaci rękodzieła, by wspólnie wyszywać ogromną makatkę pod okiem twórczyni ludowej i hafciarki Weroniki Łacek. Efekt tej kolektywnej pracy – łączącej tradycję z nowoczesną formą uczestnictwa – zostanie zaprezentowany podczas środowej sesji otwarcia.

Spotkanie środowiska muzealników

9 października zaplanowano również Walne Zgromadzenie Stowarzyszenia Muzeów na Wolnym Powietrzu w Polsce, podczas którego wybrane zostaną nowe władze oraz określone kierunki działań na kolejne lata.

W programie konferencji znalazły się także wizyty studyjne w regionalnych instytucjach kultury – Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu oraz Muzeum Hutnictwa w Chorzowie.

Choć tematy podejmowane w ramach konferencji mogą wydawać się specjalistyczne, ich znaczenie wykracza daleko poza branżowe dyskusje. Muzea na wolnym powietrzu to nie tylko strażnicy historii – to miejsca, w których spotykają się tradycja i współczesność, a przeszłość zyskuje nowe życie w oczach kolejnych pokoleń.