VII Bieg Pamięci ze Światłem Pokoju. Sztafeta pamięci na trasie Marszu Śmierci

Styczeń 1945 roku zapisał się w historii Górnego Śląska i Europy jednym z najbardziej dramatycznych rozdziałów II wojny światowej. Około 56 tysięcy więźniów Niemieckiego Nazistowskiego Obozu Koncentracyjnego i Zagłady KL Auschwitz-Birkenau zostało wówczas wypędzonych w morderczym marszu w kierunku Gliwic i Wodzisławia Śląskiego. Ewakuacja ta, znana dziś jako Marsz Śmierci, pochłonęła tysiące ofiar – ludzi wycieńczonych, pozbawionych nadziei, często zabijanych na poboczach dróg.

Osiemdziesiąt jeden lat później ta sama trasa stała się drogą pamięci. Uczniowie szkół z Chorzowa, Oświęcimia, Lędzin, Bierunia, Tych, Mikołowa, Gierałtowic, Przyszowic i Gliwic wyruszyli nią w ramach VII Biegu Pamięci ze Światłem Pokoju – projektu edukacyjno-sportowego, który łączy historię z ruchem, refleksję z zaangażowaniem młodego pokolenia.

Inauguracja w Przyszowicach i Gliwicach–Bojkowie

Uroczystości inauguracyjne odbyły się w niedzielę 18 stycznia 2026 roku w Przyszowicach oraz w Gliwicach–Bojkowie. Przy Mogile Ofiar Marszu Śmierci na cmentarzu parafialnym w Przyszowicach rozpoczęło się preludium biegu – sztafeta młodzieży niosącej Światło Pokoju na odcinku do Gliwic. Symboliczny ogień stał się znakiem pamięci o ofiarach i zobowiązaniem do przekazywania prawdy historycznej kolejnym pokoleniom.

W Gliwicach–Bojkowie, w kościele pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, odprawiono mszę świętą w intencji ofiar Marszu Śmierci oraz modlitwę o pokój na świecie. Następnie uczestnicy przeszli na cmentarz parafialny, gdzie przy monumencie poświęconym pomordowanym oddano hołd tym, którzy nie dotarli do celu swojej ostatniej drogi.

Chodaki – milczący świadkowie tragedii

Szczególnie poruszającym momentem było dopełnienie monumentu o rzeźbiarską formę więźniarskich chodaków. Symbol ten nawiązuje do relacji świadków, według których obuwie spadało z nóg wycieńczonych więźniów – mężczyzn, kobiet i dzieci – maszerujących przez Bojków. Ten prosty, a zarazem przejmujący znak przypomniał, że Marsz Śmierci był dramatem konkretnych ludzi, nie anonimowych liczb.

Podczas uroczystości przekazano Światło Pokoju, odmówiono wspólną modlitwę Żydów i chrześcijan, a pamięć ofiar uczczono ciszą. Delegacje złożyły białe róże i kamienie – symbole pamięci – przy monumencie, grobach więźniów oraz w miejscach masowych pochówków.

Sztafeta z Oświęcimia do Gliwic

Główna część projektu odbyła się w poniedziałek 19 stycznia 2026 roku. O świcie młodzież zgromadziła się w Oświęcimiu, by oddać hołd ofiarom przy zbiorowej mogile oraz pod Ścianą Śmierci na terenie Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau. Stamtąd wystartowała sztafeta biegnąca przez Bieruń, Tychy, Mikołów, Borową Wieś, Przyszowice aż do Gliwic.

Sport stał się tu narzędziem edukacji – dynamiczną, poruszającą lekcją historii w przestrzeni, gdzie przed laty rozgrywał się dramat Marszu Śmierci. Finał biegu miał miejsce na cmentarzu komunalnym w Gliwicach, gdzie ponownie zapłonęło Światło Pokoju.

Edukacja, pamięć, wspólnota

Projekt, organizowany przez Zespół Szkół Technicznych nr 2 im. Mariana Batko w Chorzowie oraz Oddział Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach, ma wyraźny wymiar edukacyjny. Przybliża historię wyzwolenia KL Auschwitz-Birkenau, przypomina o Polakach ratujących Żydów – Sprawiedliwych wśród Narodów Świata – oraz o Tragedii Górnośląskiej i losach ocalałych, którzy znajdowali schronienie m.in. w Przyszowicach. Tegoroczna edycja odbyła się pod patronatem Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

W przedsięwzięcie zaangażowały się samorządy wielu miast, instytucje kultury i edukacji, organizacje społeczne oraz dziesiątki szkół. Setki uczniów, nauczycieli i mieszkańców regionu wspólnie stworzyły przestrzeń dialogu międzypokoleniowego, w której historia przestaje być abstrakcją, a staje się doświadczeniem wspólnej pamięci.

Konferencja jako dopełnienie projektu

Trzecią częścią VII Biegu Pamięci ze Światłem Pokoju będzie konferencja popularno-naukowa zaplanowana na 6 lutego 2026 roku w Chorzowie. Spotkanie z historykami i świadkami epoki, w tym z ocalałą z Auschwitz-Birkenau Zdzisławą Włodarczyk, ma pogłębić refleksję nad znaczeniem pamięci i odpowiedzialności za jej przekazywanie.

VII Bieg Pamięci ze Światłem Pokoju po raz kolejny pokazał, że historia może być opowiadana nie tylko w salach lekcyjnych. Może być przeżywana – krok po kroku, kilometr po kilometrze – na drogach, którymi przed laty szli skazani na śmierć.

Fot. IPN w Katowicach