Ze sceny na ekran

Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” to wybitni artyści muzyczni, którzy udowadniają, że równie dobrze radzą sobie też w roli aktorów. W ich wykonaniu już wkrótce, bo w listopadzie, będzie można zobaczyć spektakl pod nazwą „Idą Powstańcy”. To widowisko muzyczno-taneczne realizowane jest z okazji setnej rocznicy wybuchu II Powstania Śląskiego.

Kanwą spektaklu są trzy śląskie powstania oraz ważne momenty, które były impulsem do ich rozpoczęcia. Całe widowisko rozpoczyna nawiązanie do pacyfikacji górników w kopalni Mysłowice – jednego z wydarzeń, które doprowadziły do wybuchu I Powstania Śląskiego. 15 sierpnia 1919 roku przed bramą kopalni ok. 3 tys. górników z żonami i dziećmi oczekiwało na wynagrodzenie za pracę. Wzburzony długim oczekiwaniem tłum wtargnął na plac kopalni, wówczas otworzono do nich ogień. Zginęło 7 górników, 2 kobiety i 13-letni chłopiec, liczby rannych nie udało się ustalić. Emocje związane z tym wydarzeniem są punktem wyjścia powstańczej opowieści. Wśród elementów historycznych pojawiających się w widowisku jest także sztandar „Tobie Polsko!” oraz nawiązanie do ikonograficznego wizerunku Matki Boskiej z Dzieciątkiem Jezus, w scenie, w której przyszły powstaniec trzyma na rękach swoją młodszą siostrę, śpiewającą zwrotkę „Roty”. Spektakl złożony jest z trzech podobnych do siebie części. W każdej z nich odnajdziemy motyw mobilizacji do walki, znaczenie danego powstania oraz sytuację po jego zakończeniu. Jest też warstwa uczuciowa, wyrażona śpiewem, ukazująca emocje kobiet czekających na swoich mężów, chłopaków i synów, którzy poszli w bój. Powstańcze utwory w większości pojawiają się w spektaklu chronologicznie, by opowiedziana w ten sposób historia była jak najbardziej czytelna dla odbiorców. Tytułowa pieśń „Idą Powstańcy” jest motywem przewodnim. Utwory wykorzystane w spektaklu to głównie opracowania muzyczne Stanisława Hadyny oraz Ireneusza Łojewskiego, Krzysztofa Dziewięckiego i Janusza Stalmierskiego. Pierwszą pieśnią w widowisku jest „Rota” do słów Marii Konopnickiej, napisana w 1908 roku na skutek piętnowania polskości w zaborze pruskim. Ostatnią jest „Rota Śląska” napisana po zakończeniu powstania do słów Józefa Relidzyńskiego.

Choreografie pojawiające się w widowisku to dzieło Jarosława Świątka, Michała Zubkova i Władysława Stefanika. Układy baletowe inspirowane są elementami ludowymi, współczesnymi, a w utworze „Hań daleko” nawet językiem migowym. W historię powstań wpleciony został także – przewijający się przez całe widowisko – motyw miłości powstańca do dziewczyny.

Ważnym elementem widowiska są kostiumy. Każde z powstań zaakcentowane jest innym strojem: pierwsze powstanie to czarne jakle, drugie to kostiumy dzienne, a trzecie wyznaczają stylizowane kostiumy górnośląskie, tzw. modraki lub modrzyńce. W finałowej scenie wykorzystane zostaną wszystkie odświętne kostiumy górnośląskie z charakterystycznymi elementami: chustkami na głowę tzw. purpurkami, galandami, czyli wiankami młodych dziewczyn, koralami z krzyżami czy kostium śląskiej panny młodej. Kostiumy pochodzą z zasobów Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”, elementy wzbogacone są także – pozyskanymi z prywatnych kolekcji – elementami ponadstuletnich, oryginalnych strojów śląskich z Dąbrówki Wielkiej. Są wśród nich m.in. czarne jakle, jedwabne fartuchy fabrycznie drukowane lub ręcznie malowane w równomiernie rozłożone kwietne bukiety, fartuchy płócienne w biało-niebieskie prążki, dołem haftowane białymi nićmi czy jakle dzienne. Elementy scenografii oraz powstańczych mundurów zostały specjalnie zakupione na potrzeby projektu.

 – Starałem się, aby było to widowisko inne niż Zespół „Śląsk” produkował do tej pory. Wykorzystaliśmy w pełni nie tylko kunszt artystyczny chóru i baletu, ale i niestereotypowe podeście do repertuaru Zespołu „Śląsk”. Chciałem edukować i jednocześnie zagrać na emocjach widza. Mam nadzieję, że uda się wciągnąć odbiorców w tę historię, przybliżyć powstańcze losy, ścisnąć za serce i wzruszyć – mówi Jarosław Świątek, autor scenariusza, reżyser i kierownik artystyczny Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”.

Pierwotnie spektakl miał mieć swoją premierę w sali koncertowej Międzynarodowego Centrum Kongresowego w Katowicach, przed kilkutysięczną widownią. W związku z sytuacją epidemiologiczną zespół „Śląsk” zmodyfikował projekt i realizuje nagranie filmowe bez udziału publiczności, a jego prezentacja odbędzie się w przestrzeni wirtualnej i telewizyjnej. Rejestracja spektaklu, zgodnie z wcześniejszymi założeniami merytorycznymi projektu, odbywa się w koszęcińskiej siedzibie Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”, w teatrze Rozbark w Bytomiu oraz w plenerach katowickiego Nikiszowca. Całość widowiska w wykonaniu Zespołu „Śląsk” będzie produkcją przygotowaną z dbałością o historyczne szczegóły, w pełni profesjonalną artystycznie. Autorem scenariusza „Idą Powstańcy” jest Jarosław Świątek, kierownik artystyczny Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”. Reżyseria – Jarosław Świątek i Norbert Rudzik, odpowiedzialny także za realizację obrazu. Premiera spektaklu „Idą Powstańcy” planowana jest na listopad. Spektakl został dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Wieloletniego NIEPODLEGŁA na lata 2017–2022.

PRZEMYSŁAW MALISZ